Awangarda

Włodzimierz Bolecki

Nazwa kierunków literackich z lat dwudziestych i trzydziestych, którą Schulz posługiwał się w swych recenzjach i szkicach krytycznych. Pisarz wyodrębniał dwa etapy rozwoju awangardy. Pierwszy, związany z latami dwudziestymi, charakteryzował się metodycznością programową i „pasją eksperymentu”. Jego osiągnięciem była „pionierska praca nad przebudową aparatu poezji i wykształcenie nowego czytelnika”, czyli przestawienie „recepcji na głębsze pietra wrażliwoścI” (Nowy poeta, w: B. Schulz, Szkice Krytyczne, oprac. i posłowie M. Kitowska-Łysiak, Lublin 2000, str. 53). Etap pierwszy przygotował grunt dla nowej generacji poetów, którzy zrezygnowali z wszystkiego, co sztuczne i ezoteryczne w twórczości awangardowej lat dwudziestych (Schulz wymienia awangardową wersyfikacją jako przykład „balastu” sztuki). Natomiast drugi etap awangardy, zdaniem pisarza, oznaczał powstanie nowej poetyckości, którą charakteryzowało swobodne posługiwanie się składnią pierwszej awangardy, przy równoczesnym dodaniu do niej innej rzeczywistości poetyckiej. Jej podstawowym wyznacznikiem stało się związanie poszczególnych elementów utworu z takimi kategoriami, jak mit, symbol, głębszy sens. Schulz przejął z koncepcji awangardy centralną dla niej kategorię języka poetyckiego, czyli metaforę, ale przeniósł ją z poezji do prozy (notabene nazywanej „poezją”) i przypisał jej zupełnie nowe funkcje.


Hasło pochodzi ze „Słownika schulzowskiego”. Opracowanie i redakcja: Włodzimierz Bolecki, Jerzy Jarzębski, Stanisław Rosiek. Gdańsk: słowo/ obraz terytoria, 2003, str. 35.